Giải pháp cho nghịch lý: Nhà ở xã hội thiếu – nhà tái định cư bỏ không

Trong khi hàng loạt dự án nhà tái định cư với hàng ngàn căn hộ bị bỏ trống suốt nhiều năm, nhu cầu về nhà ở xã hội (NƠXH) tại các đô thị lớn vẫn vô cùng bức thiết. Trước thực trạng trái ngược này, nhiều chuyên gia cho rằng việc chuyển đổi công năng nhà tái định cư thành NƠXH là hướng đi vừa cấp thiết vừa tiết kiệm nguồn lực.

 

Nhà ở xã hội triển khai chậm

 

Tại TP.HCM, Sở Xây dựng cho biết dù đã phê duyệt chủ trương đầu tư 17 dự án NƠXH với gần 14.000 căn dự kiến hoàn thành trong năm 2025, tiến độ trên thực tế vẫn ì ạch. Nhiều dự án bị đình trệ do thủ tục pháp lý, điều chỉnh quy hoạch, hoặc đã khởi công nhưng chưa thể mở bán.

 

Điển hình như dự án Phú Thọ DMC (Q10 cũ) dù gần hoàn thiện vẫn chưa thể ra hàng; các dự án Lê Thành – Tân Kiên, Lê Thành – Tân Tạo 2 hay Dragon E-Home đều phải tạm dừng thi công để chờ tháo gỡ vướng mắc.

Tại Hà Nội, thành phố được giao chỉ tiêu hoàn thành hơn 44.860 căn NƠXH giai đoạn 2025 – 2030. Riêng năm 2025, Hà Nội đã chuẩn bị nguồn cung khoảng 4.635 căn từ 5 dự án đủ điều kiện bán ra thị trường. Bên cạnh đó còn có hơn 4.460 căn đang thi công và gần 2.170 căn đã có nhà đầu tư.

 

Lũy kế từ 2021 đến hết năm 2025, Hà Nội dự kiến cung cấp khoảng 17.309 căn. Tuy nhiên, so với mục tiêu hơn 56.200 căn đến năm 2030, lượng cung hiện nay vẫn còn khoảng cách lớn.

 

Nhà tái định cư bị bỏ hoang hàng loạt

 

Trái ngược với tình trạng khan hiếm NƠXH, TP.HCM lại có hàng chục ngàn căn hộ tái định cư để trống kéo dài. Nổi bật nhất là khu Vĩnh Lộc B (H.Bình Chánh) và nhiều block tại khu tái định cư Thủ Thiêm, nơi có tới 90% căn hộ không có người ở.

 

Theo thống kê, toàn TP.HCM hiện có gần 9.000 căn hộ tái định cư không được sử dụng, trong đó riêng khu Bình Khánh (TP Thủ Đức) có hơn 5.300 căn, còn Vĩnh Lộc B có trên 2.000 căn.

 

Tại Hà Nội, tình trạng tương tự cũng diễn ra. Dự án nhà ở sinh viên Pháp Vân – Tứ Hiệp với quy mô 6 tòa, tổng vốn gần 1.900 tỷ đồng chỉ vận hành được 3 tòa, tỷ lệ lấp đầy thấp. Thành phố hiện ghi nhận khoảng 4.000 căn tái định cư bỏ hoang trong tổng số hơn 14.200 căn.

 

Các chuyên gia cho rằng nguyên nhân chính là vị trí thường xa trung tâm, hạ tầng thiếu đồng bộ, kết nối kém, cùng chất lượng công trình xuống cấp nhanh vì thiếu bảo trì.

 

Chuyển đổi công năng – hướng mở cho bài toán NƠXH

 

Ông Lê Hoàng Châu – Chủ tịch HOREA – nhiều lần kiến nghị TP.HCM cho phép chuyển các block tái định cư bị bỏ hoang thành nhà ở xã hội nhằm tối ưu quỹ nhà có sẵn. Chủ trương chuyển đổi khu Vĩnh Lộc B đã được đặt ra từ năm 2014 nhưng đến nay vẫn chưa triển khai.

 

Chuyên gia bất động sản Trần Khánh Quang cho rằng đây là giải pháp khả thi, giúp thị trường có thêm nguồn cung nhanh chóng mà không tốn thêm chi phí xây dựng mới, đồng thời giảm các khoản bảo trì tốn kém.

 

Ở góc độ quy hoạch, KTS Trần Huy Ánh cho rằng nhà tái định cư cần được nhìn nhận như một loại tài sản có thể định giá và khai thác thông qua thị trường. Khi minh bạch thông tin về chất lượng, vị trí, giá trị… sẽ có nhiều doanh nghiệp tham gia cải tạo, cho thuê hoặc vận hành theo chuẩn mực rõ ràng.

 

Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội – ông Trần Ngọc Minh – chia sẻ Hà Nội không còn chủ trương xây mới nhà tái định cư bằng vốn ngân sách mà ưu tiên mua lại một phần nhà thương mại và NƠXH để bố trí tái định cư theo nhu cầu thực tế, dự kiến cần khoảng 5.000 căn trong giai đoạn tới.

 

TS Đặng Việt Dũng, Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam, đánh giá việc chuyển đổi nhà tái định cư sang NƠXH là hướng đi đúng nhưng cần thực hiện thận trọng. Việc rà soát mức độ an toàn công trình, hạ tầng và giá trị sử dụng là bắt buộc. Với các tòa phù hợp, phương án cho thuê được xem là tối ưu, vừa đáp ứng nhu cầu ở thực, vừa đảm bảo Nhà nước kiểm soát tài sản công và tránh thất thoát.